Có thực mới vực được đạo


"Có thực mới vực được đạo" - đó là tuệ giác của dân tộc.

Câu này thường được hiểu là để có thể tu học, trước nhất phải có cái ăn, cái mặc đi đã. Trong tuệ giác của Bụt, cũng có chỉ dạy điều tương tự, rằng những ai đói ăn thì khó lòng tu học được (và cả những người được sống trong giàu sang, quyền quý nữa).1

Nhưng ở một góc nhìn khác: cái ăn lại là bắt đầu cho con đường về với đạo, về với cội nguồn.

Cái ăn hay thực, trong tuệ giác của Bụt, không chỉ nói đến mỗi những thứ mình ăn vào miệng mà thôi, mà còn bằng cả thân và cả tâm nữa. Nên ta có lời dạy về Tứ thực hay Bốn loại thực phẩm, đó là: đoàn thực, xúc thực, tư niệm thực và thức thực.


Trước tiên, đoàn thực chính là những gì mình ăn vào bằng miệng.

Khổng Tử từng dạy: "Họa từ miệng mà ra, bệnh từ miệng mà vào". Từ đó thấy rằng, cách chúng ta ăn uống sẽ giúp mình nuôi dưỡng cái thân này hoặc là tàn phá cái thân này.

Ta biết rằng cái thân này là ân của cha mẹ, ân của đất trời mà ta chỉ mượn đất (khoáng chất), nước (chất lỏng), gió (không khí), lửa (hơi ấm) mà thành. Ông bà lại dạy: nhất nước, nhì phân (dinh dưỡng), tam cần (sự tập luyện), tứ giống (yếu tố di truyền).

Còn trong ngành Dinh dưỡng học cũng đã có phát hiện lớn về sự ảnh hưởng của dinh dưỡng đối với điều trị bệnh. Trong ngành Y học hiện đại cũng đã thừa nhận vai trò của Y học cổ truyền trong có thuốc Nam (thuốc được nấu từ các thân cây thảo dược) mà suy rộng ra, là lại mượn dưỡng chất của cây để dưỡng thân mình.

Và với sự phát triển của thời đại, chúng ta dần rời xa đi những điều căn bản đó mà chạy vào tiêu thụ thực phẩm một cách vô tội vạ, không ngừng tàn phá thân tâm bằng những thực phẩm rỗng (nhiều calo nhưng không có chất dinh dưỡng), bằng những thực phẩm chứa đầy độc tố.

Bên cạnh vấn đề về dinh dưỡng và an toàn vệ sinh thực phẩm, một khía cạnh khác cũng cần được biết, các loại vật nuôi hiện tại phần lớn được nuôi theo lối công nghiệp. Các chú heo con đã phải bị tách ra khỏi mẹ từ nhỏ, được nuôi trong không gian nhỏ hẹp, dơ bẩn và được cho ăn với các loại thuốc tăng trọng. Thịt và mỡ của các chú thì dày và chẳng còn nhiều chỗ trống cho gan, cho phổi nữa. Rồi, một ngày, chú bị kéo đến lò giết mổ, chú phải nghe tiếng những chú heo khác bị giết hại, và rồi, đến lượt chú. Tất cả những sự sợ hãi, tuyệt vọng, đau thương đó được truyền vào từng thớ thịt, từng giọt máu mà chúng ta sẽ cho vào miệng.2

Và cách đây không lâu, mạng xã hội lại được phen rúng động khi biết về ngành sản xuất trứng gà công nghiệp. Hàng triệu chú gà con đã chẳng thể sống sót qua những ngày đầu tiên của mình chỉ vì là “gà trống” hay là vì chú yếu ớt, chú nở chậm. Số phận chung cho các chú gà con còn vàng ôm này là bị nghiền nát hoặc bị ném vào các bể hóa chất đến khi chết.3

"Ngàn năm trong một bát canh

Oán sâu biển cả, hận thành non cao

Muốn hay nguồn gốc binh đao

Lắng nghe quán thịt tiếng gào thâu đêm"

Bốn câu này đã nói lên tất cả. Nếu muốn biết những sự sợ hãi, nóng giận, hoang dã… của mình từ đâu thì đến quán thịt mà nghe tiếng gào của các con vật trong đêm. Nỗi oán giận đó đã sâu như biển cả, nỗi hận đó đã lớn tựa núi cao. Thì hỏi sao trong ta lại không chứa đầy các độc tố, đầy các hạt giống của sự sợ hãi, nóng giận, thù oán… và trong thế gian có thể thôi chiến tranh, tàn phá và bức hại nhau.

Xin được nói thêm, khi chúng ta viện lý do rằng thời Bụt còn tại thế, Người và Tăng đoàn đâu có ăn chay. Và ngay trong ý nghĩ lấy đó viện lý cho việc ăn thịt cá của mình, có thể, trong tâm bạn đã chứa đầy sự tham đắm rồi, chưa nói chi đến việc ăn cái gì.

Thời Bụt còn tại thế, Người và Tăng đoàn phải thường đi lại, chưa có điều kiện để tự chuẩn bị bữa ăn cho mình cũng như Bụt muốn dạy tính khiêm cung cho các Thầy, nên mới chế định việc đi khất thực4. Người cũng dạy thêm về thứ thịt được ăn là: không thấy, không nghe, không nghi. Và bằng cách nào mà thời đại của chúng ta, ta giữ được "tam tịnh nhục” ngay trong thớ thịt và ngay trong lòng ta.

Ở góc nhìn ngược lại, ăn chay cũng chưa "tu" được miếng nào cả. Chỉ là trợ duyên để con đường tu học được thuận lợi. Nếu chỉ ăn rau củ mà chẳng mấy khi thực tập (như ăn trong chánh niệm) thì đó vẫn chưa thật là dùng đoàn thực để nuôi dưỡng bản thân. 

Nổi tiếng nhất về điều này là câu chuyện cuộc đời của Thiền sư Đạo Tế (Tế Công, Tế Điên Hòa thượng). Thầy thường uống rượu, ăn thịt mà không quan tâm việc người đời bàn tán, gièm pha. Về sau, Thầy để lại bài kệ:

“Cổ thi Phật Tổ để một phong,

Dạy khuyên tu miệng lẫn tu lòng,

Người nay tu miệng, lòng không sửa.

Bần tăng lòng sửa, miệng thì không.”

Vào thời Thầy còn tại thế, trong xã hội có nhiều biến cố, người dân mê muội, giới xuất gia cũng xuất hiện một số tình trạng tệ nạn, sa sút trong nội bộ tăng sĩ. Vì thấy người đời chấp trước vào hình tướng bên ngoài, tham lam, ích kỷ, ham mê danh lợi, tài sắc, mà quên mất bản tâm Bụt tánh, tâm thiện ngay nơi mình, không chịu chú trọng thực tâm tu hành, nên Thầy từ bi thị hiện điên điên, khùng khùng, mặc đồ rách rưới để phá bỏ tâm chấp, giúp dân chúng hướng thiện, khai ngộ cho người xuất gia đang lạc đường, sai nẻo.5


Loại thực phẩm thứ hai là xúc thực, tức là những gì chúng ta “ăn” qua năm giác quan còn lại (mắt, tai, mũi, thân và ý). Như lúc chúng ta đang xem một bộ phim, chúng ta dùng xúc thực.

Trước sự phát triển của thời đại, các phim ảnh bạo lực, thù ghét, sân giận, sợ hãi… các câu chuyện đậm drama hay các cuộc "thánh chiến" của cộng đồng mạng xuất hiện ở mọi mạng xã hội gần như mọi lúc và len lỏi vào cuộc sống của chúng ta từ rất sớm và rất nhiều.

Chúng ta cũng biết rằng, bạn mạt-na (nhiễm tịnh y thức) và bạn ý thức (phân biệt y thức)6 vốn chẳng có mắt, tai, mũi, lưỡi gì, nên hai bạn cũng chẳng biết đâu là thật, đâu là phim ảnh. Thứ các bạn biết, là giờ đây trong tâm đã đầy ắp các hạt giống của sân giận, thù ghét, sợ hãi, tham đắm… mà chính những lần tìm đến những xúc thực chẳng lành mạnh để khỏa lấp đôi chút của ta.

Thời đại của chúng ta đang có rất nhiều người bận rộn, những bạn ấy không có đủ thì giờ cho tâm trí trống trải đôi chút từ đó mà thưởng thức được một bữa cơm hay ngắm nhìn được vẻ đẹp trên đoạn đường mình đang đi. Tuy nhiên, nhiều bạn lại rất là thích sự bận rộn đó, sự bận rộn làm bạn thấy rằng bạn có giá trị. Và cũng vậy, dù nhiều bạn đang rất buồn nhưng cũng lại rất thích nỗi buồn của mình, các bạn tiếp tục tìm đến phim ảnh, âm nhạc, bài viết mà xem qua, nghe qua, đọc qua là “ruột đau từng hồi”. Nỗi buồn cũng giúp các bạn thấy rằng các bạn có giá trị hơn, rồi trở thành liều thuốc giảm đau cho những trắc trở mà số đời đưa đẩy.

Và như những viên thuốc giảm đau khi bị lạm dụng quá liều, thuốc giảm đau quay lại làm đau ta. Các bạn không để những thước phim, bản nhạc hay các câu chuyện xót lòng, xót dạ đó xuống. Các bạn đồng hóa mình với chúng. Những kí ức đau khổ có thật trộn cùng với những kí ức đau khổ không có thật. Bạn mở mắt ra và thấy rằng thế giới đã đối xử quá tàn nhẫn với bạn. Bạn chọn rời bỏ cuộc chơi trần thế. Thương bạn!

Chẳng khác đoàn thực, có xúc thực tàn phá thân thể ta thì cũng có xúc thực nuôi dưỡng thân tâm ta. Vừa mới cách đây vài phút, Lợi còn nhắn lên nhóm, chia sẻ về bộ phim “Soul - Cuộc sống nhiệm màu”, cũng như nhóm đã nhiều buổi trà đàm về Nhà giả kim nhưng vẫn chưa hết được những thấy biết mới, thú vị và sâu sắc từ sách. Âm nhạc cũng nuôi dưỡng ta không kém, từ những bài thiền ca dịu êm của Làng Mai đến những bài chứa những câu lời, âm tiết nhiều yêu thương khôn tả như Khi người lắng nghe của chị Lê Cát Trọng Lý hay như bài Namo Tassa Bagawato bằng tiếng Pali dù rằng khi nghe, có khi chẳng hiểu được gì nhưng cũng giúp tâm ta được bình an.

Không dừng lại tại phim ảnh, sách báo hay âm nhạc. Xúc thực cũng có mặt ngay trong những gì chúng ta nói với nhau. Đó là những lời dịu êm có tính nuôi dưỡng, yêu thương, nâng đỡ nhau hay là những lời thù ghét, ly gián và vùi dập nhau. Chúng ta cũng nhận loại xúc thực này từ những người quanh mình và cũng cho đi xúc thực này mỗi ngày.

Rộng hơn nữa, ta có hỷ thực. 

Lợi ăn chay, ăn ít cùng với một thân thể không được mạnh khỏe lắm nên hay được các bạn thương hỏi, Lợi trả lời vui với các bạn: Anh giờ chỉ toàn sống bằng hỷ, bằng lạc thôi, nên gắng mà sống cho có bình an, có hạnh phúc rồi nhắn cho anh hay, để anh mừng (như là một cách “góp gạo nuôi anh”). Câu đó tuy bông đùa, nhưng cũng thật. Chúng ta, ai mà có thể sống mà không nhờ vào tình yêu thương của Ông bà, Cha mẹ, Người thương và những người bạn tốt chứ. Chính nhờ vào sự có có mặt của họ và chính nhờ vào sự có mặt của ta một cách bình an, hạnh phúc và đong đầy yêu thương mà ta, mà họ được thật sự sống.


Thực phẩm thứ ba là tư niệm thực. Tư niệm là tư tưởng hay ý định có tính chủ quan và tư niệm thực là thức ăn để nuôi tâm niệm ấy.

Khi chúng ta có một mục tiêu, KIP hay kế hoạch là chúng ta có cho mình một tư niệm và khi ta sống cùng mục tiêu, KIP hay kế hoạch với phần lớn thời thời gian của mình thì ta đang dùng tư niệm thực. Rộng hơn lớn hơn, khi chúng ta có cho mình một ý niệm về niềm đam mê, một ý niệm về hạnh phúc và một lý tưởng, một lẽ sống. Hết mình chạy theo những lý tưởng đó là ta đang nếm vị của loại thực này.

Chúng ta cũng thường nghe các câu chuyện về các nhà khoa học ngày đêm miệt mài nghiên cứu chẳng buồn ăn uống, nghỉ ngơi hay vui chơi. Chuyện đó cho thấy rằng các nhà khoa học “đang ăn” tư niệm thực, vì thế việc ăn uống, ngủ nghỉ cũng chỉ còn là để nuôi thân, còn vui chơi chỉ còn là thứ nhàm chán.

Viktor Frankl tác giả của quyển “Đi tìm lẽ sống” cũng có cho mình mình một tư niệm thực mạnh mẽ. Trong sách ông kể về thời gian ông còn ở Trại tập trung của Đức Quốc Xã - nơi được gọi là “địa ngục trần gian” hay “trại tử thần”. Nhưng bằng niềm tin về một ngày có thể được đoàn tựu với vợ, với gia đình mà giúp ông vượt qua được những đau đớn, gian khổ nơi trốn tù đày.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn có bài hát tên là “Hạ trắng”, bài hát kể về ba và mẹ của bạn ông: “Hai ông bà đã lớn tuổi thường nằm chung trên một sập gụ xưa. Cứ mỗi sáng bà cụ thức dậy và xuống bếp nấu nước sôi để pha trà cho ông cụ uống. Một buổi sáng nọ, cũng theo thường lệ, bà cụ xuống bếp bị gió ngã xuống bất tỉnh và mất. Mấy người con ở gần đó tình cờ phát hiện ra và đưa bà cụ về nhà một người để tẩn liệm. Sau đó chôn cất và giấu ông cụ. Khi ông cụ thức dậy hỏi con, mẹ các con đi đâu rồi, thì họ trả lời là mẹ sang nhà chúng con để chăm sóc mấy cháu vì chúng bị bệnh. Vài ngày sau vẫn chưa thấy bà về ông mới trầm ngâm hỏi các con có phải mẹ các con đã chết rồi phải không. Lúc ấy mọi người mới khóc òa lên. Từ đó, ông nằm trên sập gụ một mình cơm không ăn, trà không uống cho đến lúc kiệt sức và đi theo cụ bà luôn” 7 .Thứ đã nuôi ông bao ngày không chỉ là cơm, là trà mà còn là bà, là vợ ông - đó cũng là một tư niệm thực và vì ông đã không có còn có được cái thực này mà ông mất.

Không giống nhưng cũng chẳng khác xúc thực, tư niệm thực giúp ta cảm nhận được cuộc sống ở một chiều sâu hơn, nuôi dưỡng ta hoặc là giết chết ta. Biết cách thực tập, chúng ta có thể có được rất là nhiều hạnh phúc ngay cả khi chỉ uống một ly trà, ăn một cái bánh nhỏ, nghe một bài nhạc hay chuyện trò với người thương, bạn hiền. Bởi chúng ta ăn không còn chỉ ăn bằng miệng, bằng tai, bằng mắt mà giờ ta ăn bằng cả thân tâm, bằng tất cả những gì mình có.

Đi xa xí, ta có tuệ niệm. Nếu tư niệm là cái nhìn có tính chủ quan thì tuệ niệm là cái thấy biết chân thật (đúng đắn, như thật).

Năm 1945, Viktor Frankl được rời khỏi địa ngục trần gian ấy, nhưng không chỉ có mình ông, hàng ngàn người khác cũng đã trụ đến được ngày ấy. Nhưng rất nhiều người trong họ đã mất sau đó không lâu do quá đau buồn vì cả nhà chẳng còn ai sống sót. Frankl cũng vậy, vợ và gia đình của ông cũng đã không qua khỏi, tuyệt vọng, nhưng ông đã không để nó giết chết mình. Ông tìm cho mình một lẽ sống mới đó là giúp đỡ những người đang đau khổ kia và viết ngày viết đêm, ông đã hoàn thiện quyển “Đi tìm lẽ sống” chỉ trong 9 ngày.

Quay lại với câu chuyện của Ba Mẹ người bạn nhạc sĩ Công Sơn, mà khi đọc lại, Lợi đã rơi nước mắt. Thời của ông bà. Do là không có Zalo, không có Messages, nên là phải viết thư cho nhau. Mà năm thuở mười thời, mới viết và gửi được cho nhau một lá thư, lẽ nào chỉ viết: "Em ăn cơm chưa?". Nên là đời sống tình cảm thời của ông bà hồi ấy rất là sâu sắc, chạm được vào trái tim của bà và cũng chạm được vào trái tim của chính ông. Chắc hẳn, khi ở cùng bà, ông đã rất hạnh phúc. Nhưng ông ơi, ông cũng có thể có rất nhiều hạnh phúc khi bà không còn. Bà mất nhưng thật ra bà vẫn còn đó, bà còn trong các con của ông bà, còn trong căn nhà nơi ông bà cùng gắn bó và bà vẫn còn đó, ngay trong chính ông.

Tuy là có tâm tuệ niệm nhưng lại chẳng có tuệ niệm thực. Tuệ niệm chỉ được đưa đến từ việc thực học và thực tập mà trước nhất là có ý thức về các loại thực phẩm mà chúng ta tiêu thụ, trong đó có tư niệm thực. Ta phải tự hỏi mình:

Mục tiêu, KPI, kế hoạch này là để làm gì? Để chạy theo tiền bạc, danh vọng, địa vị hay chức tước, quyền hành? Hay là ta nỗ lực hết mình, cố gắng như ta chẳng thể quay đầu được, rồi nhận ra mình đã “vượt ngưỡng” và vui sướng với một “mình” mới hơn?8

Niềm đam mê, lý tưởng, lẽ sống của ta là gì? Là trở thành một người thầy giáo hay là được chia sẻ toàn bộ những kiến thức thú vị mà ta đã tìm học ngày đêm? Là trở thành một anh công an hay là được “vì nước quên thân, vì dân phục vụ”? Là trở thành một phượt thủ chính hiệu hay là được ngắm nhìn vẻ đẹp của đất nước non sông rồi ghi tạc vào lòng với lời hứa sắc son sẽ gìn giữ để con cháu của mình được mãi ngắm nhìn?!

Và ta đã thật thương người thương của ta chưa? Ta có lấy dây trói ta với họ lại với nhau vì cái tham đắm trong mình? Ta thương họ mà từ đó ta có thương được chính ta, thương được mọi người, mọi loài và đất mẹ? Ta thương họ mà ta có hết lòng dìu dắt nhau đi lên, hướng về phía của ánh sáng?!

Những trăn trở, tự vấn đó sẽ đưa chúng ta đến phía bờ của tuệ niệm.

Thầy thường thương hỏi: Lẽ nào một cuộc đời, một cuộc sống chỉ để đi tìm những tiện nghi vật chất và những tiện nghi tình cảm thôi sao? Không có cái lý nào cả cuộc đời chỉ để kiếm tìm cho mình vài ba căn nhà, vài ba chiếc xe rồi lấy vợ, lấy chồng sinh con rồi chết hay sao?

Bụt thì thường hay nhắc nhở: Để có được thân thể khỏe mạnh, có nhân duyên với chánh pháp là điều khó nhất thảy, được ví là khó hơn triệu lần một chú rùa mù trăm năm nổi lên mặt nước một lần để đụng trúng và chui vào, nương vào một khúc gỗ rỗng.


Loại thực phẩm cuối cùng là thức thực. Thức ở đây là tâm thức và là tánh biết của ta, của vạn vật. Thực của thức là ba loại thực phẩm phía trên, gồm đoàn, xúc và tư niệm thực. Thức thực được ví như là một dòng nước ngầm trôi chảy không ngừng, còn đoàn, xúc và tư niệm là trăm sông đổ về biển. Chính vì thế mà thức thực góp phần tạo ra con người của ta và tạo ra hoàn cảnh của ta.

Lợi nhớ có lần được nghe một câu chuyện. Chú tiểu nhỏ hỏi sư phụ của mình: Tại sao con phải đọc sách trong khi con chẳng nhớ gì cả?. Sư phụ chú chỉ tay vào một giỏ dùng để dựng than rồi sai chú ra bờ suối để lấy nước bằng cái giỏ ấy. Chú phải đi mấy lượt nhưng chẳng lấy được chút nước nào, bởi lẽ đây là một cái giỏ được đan bằng tre, nứa thì làm sao giữ được nước trong đó. Chú than thở với sư phụ, lúc này người mới từ tốn dạy bảo: Con nhìn lại đi, có phải chiếc giỏ đã sạch hơn rất nhiều!

Thức thực cũng vậy, có nhiều khi ta tiếp nhận các loại thực qua đoàn, xúc, tư niệm và tưởng chừng như chúng chẳng ảnh hưởng gì đến ta. Nhưng kỳ thực, chúng ta gieo một hạt giống vào tâm thức của ta và khi ta lặp lại, những hạt giống ấy được tưới tẩm. Một ngày nọ, những hạt mầm ngày nào giờ đã là một cây to và chúng hình thành nên con người mình. Nếu mình là người hay lo sợ, vội vã, tham đắm, sân giận… hãy nhìn lại, từ ngay những thứ mình tiếp nhận hằng ngày. Nếu mình muốn trở thành một người bình an, điềm tỉnh và cho đi… hãy nhìn lại, từ ngay những thứ mà mình sẽ tiếp nhận vào ngày mai.

Thức thực không những góp phần tạo nên con người mình mà còn tạo nên hoàn cảnh mình sống. Đại thi hào Nguyễn Du có câu thơ: “Ma đưa lối, quỷ dẫn đường/Lại tìm những chốn đoạn trường mà đi”. Ma, quỷ ở đây chẳng phải những thực thể huyền bí nằm ngoài ta, mà ngay trong chính ta. Chúng đưa lối, dẫn đường cho ta đi vào những miền đất tăm tối như thể một người nghiện rượu sẽ tìm được bạn nhậu, một người nghiện hút sẽ tìm được nơi mua ma túy. Và giờ ta đã biết, thì đừng để ma để quỷ dẫn lối nữa. Hãy để cho Bụt, cho Thầy dẫn chúng về với bình an, về với hạnh phúc như  một người đọc sách sẽ tìm được bạn đọc và như khi trò ước mong thì người Thầy sẽ có mặt.

***

Đáng ra còn phần chia sẻ về mấy ý tưởng nuôi dưỡng bản thân mà Lợi đang dùng trong thời gian qua. Nhưng vừa mới được gặp và chuyện trò với nhóm đôi chút. Lợi chợt nhận ra nếu Lợi viết vào đây luôn. Mọi người sẽ mất đi cơ hội để tự quan sát về các loại thực hiện tại của mình cũng như định hướng cho việc tiêu thụ, sử dụng các loại thực phẩm cho ngày mai.

Mong bình an luôn ở cạnh bạn, cạnh gia đình và cạnh mọi người. Thực tập cho có bình an, có hạnh phúc nha, rồi viết thư cho Lợi hay, để Lợi mừng và để góp gạo nuôi Lợi nha.

Biết ơn bạn rất nhiều!

***

Bài tiếp nối: Những thay đổi đơn thuần.

Ngày 31 tháng 07 năm 2023


CHÚ THÍCH

^1. Xem thêm: Thích Đạt Ma Phổ Giác. 2013. Phật dạy 20 điều khó. Thư viện Hoa Sen. [↗]

^2. Xem thêm: Báo The Guardian, Tô Sỹ dịch. 2018. Chăn nuôi công nghiệp là một trong những tội ác tồi tệ nhất lịch sử. Mạng xã hội VNreview.[↗]

^3. Xem thêm: Lương Hồng Phúc. 2016. Băng chuyền tử thần: Nơi hàng nghìn chú gà con bị nghiền nát mỗi ngày. Trang thông tin điện tử Kenh14.[↗]

^4. Khất thực: xin thức ăn. Vào thời kỳ đầu của Đạo Bụt, việc khất thực cũng đã làm nhiều người chê ghét các vị khất sĩ, nếu còn lựa chọn đồ được dâng cúng thì sẽ khó cho việc đi khất thực lần sau. Vì thế nhiều Thầy chỉ thọ nhận đồ ăn mà gia đình đó ăn còn dư lại.

^5. Đạo nghiệp của Thiền sư Đạo Tế có thể được xem như là một công án lớn về thân giáo.

^6. Nếu chưa có nhiều cơ hội tìm hiểu về mạt-na thức (nhiễm tịnh y thức) và ý thức (phân biệt y thức) thì có thể tạm hiểu đây là những phần tạo nên tiềm thức.

^7. Nhiều tác giả. 2011. Trịnh Công Sơn - Tôi Là Ai, Là Ai…. NXB Trẻ.

^8. Mai Tấn Lợi. 2023. Hành trình 25 giờ. Blog Người đi tìm học.[↗]


Nhận xét

Mọi người cũng đọc

Tạo hóa thật là cao tay

Những bài viết dài có còn hợp thời?

Vòng vòng khắp chốn