Tôi đã từng quên mất chính mình
Theo Hiệp hội tâm lý Hoa Kỳ (American Psychological Association), Hội đồng Anh (British Council), Báo The Telegraph và Báo The Economist: Thế hệ Z gặp các vấn đề về sức khỏe tinh thần cao hơn so với các thế hệ trước đó như Thế hệ Millennials (Thế hệ Y) và Thế hệ X dù đang được sống trong một thời đại “đầy đủ” hơn. 1234
An đã mất hơn 30 phút để tìm nguồn cho câu kết luận ở trên, để trông… thuyết phục hơn. Trong khi cũng là một Gen Z, An có thể viết một câu đơn giản và đỡ tốn thời gian: Chưa bao giờ những cuộc khủng hoảng tâm lý lại nhiều như lúc này, thế hệ của Gen Z.
Nhưng như vậy có lẽ kém thuyết phục quá. Kém thiết phục chẳng phải vì luận điểm ấy vô lý, bịa đặt hay chỉ là góc nhìn chủ quan. Kém thiết phục bởi vì An hay những gen Z khác đang sống trong một thời đại của sự hoài nghi như một hệ quả tất yếu của con người kỹ thuật số.
Mà nếu bạn không tin thật, thì ở hội thảo “Trầm cảm - Hãy cùng trò chuyện” (Viện Sức khỏe Tâm thần) cho biết, mỗi năm Việt Nam có hơn 40.000 người t-ự t-ử do trầm cảm, nhiều gấp 2,5 lần người chết vì tai nạn giao thông. 5
Là một nước đang trên con đường phát triển, Việt Nam khó lòng chỉ chọn cho mình mỗi một tiêu chí duy nhất để phân định thế hệ. Cách biệt giữa thành thị và nông thôn cùng mức sống chưa cao vào cuối những năm 90 đầu năm 2000 đã đưa “con số phân định” trên lệch đôi chút thay cho sự công nhận rộng rãi rằng “Gen Z là những bạn sinh ra vào những năm 1997 đến năm 2012” như thế giới.
iGeneration hay Net-gen là những tên gọi khác dành cho chúng tôi. Bởi một đặc trưng căn bản, chúng tôi sinh ra, lớn lên và sống cùng với thời đại kỷ nguyên số - một thuận lợi nhưng cũng là một thách thức.
Thuận lợi, chúng tôi có thể tìm học bất cứ gì qua Internet, chúng tôi gặp nhau qua Zoom, làm việc với điện thoại hay máy tính nhiều hơn. Những đứa em của chúng tôi giỏi đến mức có thể tạo ra thu nhập (đôi khi là cả thu nhập thụ động) ngay khi còn ngồi trên ghế trường cấp 3. Số ít trong ấy đã là KOL hoặc là Influencer có tầm ảnh hưởng nhất định. Và nhiều đứa em đã “cãi lý” thắng An khi mà những câu từ mà bạn ấy dùng, An chỉ mới được biết cách đó vài tháng.
Đi cùng với thuận lợi, một việc khác mà An hay những đứa em gen Z của mình cũng gặp phải: Hoang mang giữa một “đại ngàn thông tin”. Hoang mang vì chẳng biết mình là ai?. Bởi đâu đâu cũng tràn ngập những hình ảnh “thành công sớm với điện thoại xịn, xe sang hay ăn chơi khắp chốn”, hay “xịn xịn” hơn tý là những câu hỏi “đam mê, sứ mệnh?” “cái mình giỏi, cái xã hội cần?” và ở một góc khuất nào đó vẫn còn kéo cao lá cờ: “Không được sợ hãi, không được tự ti, không được nghỉ ngơi - giỏi hơn nữa, mạnh hơn nữa và thành công hơn nữa”.
Chẳng có gì sai cả. Vấn đề là ở chúng tôi - những người tìm đến với chúng, như tìm đến thuốc giảm đau: Đọc xong cuốn sách này hay học xong khóa học này, cuộc đời của chúng tôi sẽ xoay 180 độ luôn.
Và như những viên thuốc giảm đau bị dùng quá liều, khi chẳng còn chịu nổi những áp lực để “trở thành anh này, chị nọ” chúng tôi quay sang tự trách bản thân mình.
“Chị làm được mà, tại em không muốn làm thôi”, “đừng buồn nữa hãy vui lên”, “Tập trung cho sự nghiệp đi, làm việc chăm chỉ rồi thời gian sẽ xóa nhòa tất cả”. Những câu từ vốn rất tích cực lại trở thành tảng đá lớn đè lấy chúng tôi. Như sau này giới Tâm lý học lại phải ghi thêm một khái niệm mới vào từ điển: Tích cực độc hại.
Chúng tôi đánh mất mình và đó là những ngày dài chìm trong sợ hãi, chán chường, trống rỗng và vô định. Nhiều bạn trong chúng tôi chạy trốn thực tại nơi phim ảnh, video game, phượt, tình nguyện, yêu đương chớp nhoáng… hay vùi đầu vào công việc, học hành. Chúng tôi hoặc nuôi dưỡng nỗi buồn - sầu - khổ hoặc chúng tôi bận rộn hết mức có thể.
Thêm nữa, ở kỷ nguyên số, thời mà bất kể ai, dù lớn nhỏ già trẻ, dù có hay không có chuyên môn, dù biết hay không biết… bất kì ai cũng có quyền được nói, hễ là có internet cùng với cái mạng xã hội nào đó.
Không biết ai đúng, ai sai. Nhưng chắc chắn: Chín người, mười ý. Chắc mọi người nghĩ chiến thắng thuộc về số đông, nên bằng mọi cách phải kéo dư luận về phía mình. Thế là các cuộc “thánh chiến” nổ ra ở mọi chủ đề, mọi lĩnh vực. Cán cân của niềm tin, của các hệ giá trị bị chao đảo. Chúng tôi bước một chân vào vùng đất của sự “hoài nghi”.
Chúng tôi như những đứa trẻ đang đuối nước mà vồ lấy được một miếng mướp nhỏ. Rồi trên bờ, hàng trăm con người chỉ trích: sao không tự bơi đi, sao không bơi ra kia mà bám lấy cái phao. Niềm tin của chúng tôi cũng dần vơi đi và buông bỏ chiếc mướp bé nhỏ đó của mình để một lần nữa chơi vơi giữa dòng nước lũ.
Nhưng An và tri kỷ của An ơi,
Hãy nhìn ra cửa sổ phòng mình, có loài cây nào mà chẳng cần đến nước và dưỡng chất để vươn mình đón nắng mai. Có chú sơn ca nào mà chẳng đôi lần thay lông mới có thể hót vang. Và có một An bình, vững chãi nào mà chẳng cần được nuôi dưỡng từng ngày.
Một túi phân bón có tốt đến đâu khi đổ hết vào gốc cây, cây cũng chết. Và chẳng một sớm một chiều, mà chú sơn ca có thể cất tiếng hót được. Chúng ta chẳng có thể vững chãi chỉ bằng vài quyển sách, vài khóa học. Mọi thứ đều cần được nuôi dưỡng từng ngày, từng ngày một.
Như “lửa tình yêu” hay bất kể cái “lửa gì đi chăng nữa” thì chẳng thể giữ được, lửa chỉ tiếp tục cháy khi bạn vun thêm nguyên liệu.
Nên tốt thôi chưa đủ, tốt còn cần phù hợp. Mà phù hợp thôi cũng chưa đủ, tất cả phải cần đi cùng với việc được nuôi dưỡng từng ngày.
Mấy hôm trước An bị hỏi vặn thế này: “Nếu nấu nước sôi, mà không đủ củi thì nên lấy thêm củi hay nên bỏ bớt nước”. Thừa biết câu trả lời nên là: Thêm củi, tất nhiên là thêm củi. Nhưng chắc còn “nặng tình”, An vòng vo: Nếu chỉ để nấu một gói mì mà nước nấu được tận hai gói thì nên bớt nước đi cho tiết kiệm củi, còn thật nấu hai gói thì phải thêm củi rồi. Khi vòng vo mấy lời đó, An nhớ đến lời dạy của Thầy: Quan trọng là để làm cái gì chứ?!. Và khi ta biết mình làm cái đó để làm gì, ta sẽ biết cách “chọn lọc” những cái phù hợp với mình.
CHÚ THÍCH
^1. Mental health issues increased significantly in young adults over last decade. 2019. Science Daily.
^2. Nhiều tác giả. Báo cáo Nghiên cứu thế hệ trẻ Việt Nam. 2020. Hội đồng Anh (British Council).[↗]
^3. Generation Z is stressed, depressed and exam-obsessed. 2019. Báo The Economist.
^4. Chandler-Wilde (2020). “The future of Gen Z's mental health: How to fix the 'unhappiest generation ever”. Báo The Telegraph (Anh).
^5. Thống kê của Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) năm 2017. [↗]

Nhận xét
Đăng nhận xét
BIẾT ƠN BẠN