Triết học Marx: Ba quy luật cơ bản
Bằng một thế lực thần bí nào đó mà An với “Pháp nhà An” đã không đi ngủ mà “say sưa” nói về với triết học đến hơn 2 giờ sáng. Mọi thứ bắt đầu với việc hai đứa nhớ đến cái video: “Hạt lúa là cái khẳng định, hạt lúa nảy mầm thành cây lúa thì cây lúa là cái phủ định của hạt lúa và cây lúa trổ bông thì những hạt lúa mới đó là cái phủ định của cái phủ định thông qua cái phủ định trung gian là cái khẳng định… gì gì ấy.
Bạn có thể xem lại sự ám ảnh đó tại đây!
Nhiều khi An cũng thắc mắc: không biết giáo viên dạy triết học có hiểu về những gì mình dạy không ta?
Được rồi, “xin chào những em bé hiếu học” 1, chào mừng mọi người đến với tiết triết học Marx, bài: Ba quy luật cơ bản.
NỘI DUNG CHÍNH
Là nền tảng của Triết học Marx-Lenin, cũng như phép Biện chứng duy vật. Ba quy luật cơ bản gồm: quy luật Mâu thuẫn, quy luật Lượng - chất và quy luật Phủ định.
Đơn giản, chúng là thế này:
Sự vật (hiện tượng) đều có hai mặt đối lập với nhau, hai mặt đối lập ấy: vừa thống nhất và vừa đấu tranh với nhau.
VD: Trong bài Tiến lên, tứ quý ăn con hai, nghĩa là chúng chống lại nhau. Nhưng khi bạn có tứ quý mà chẳng đứa nào ra con hai cả thì tứ quý của bạn vô dụng (hay như dân chuyên gọi là thúi tứ quý nha con!).
Quy luật Mâu thuẫn cho ta thấy mọi sự việc hiện tượng đều có hai mặt của nó. Nên mỗi khi quan sát/lựa chọn đều nên xem xét kỹ lưỡng, tổng quan và sâu sắc, tránh cái nhìn phiến diện nghiên hẳn về một bên.
Những thay đổi đơn thuần về lượng đến một mức độ nhất định sẽ chuyển hoá thành sự khác nhau về chất (về bản chất).
VD: Cũng trong bài Tiến lên, con ba méo ăn được con gì. Nhưng khi có bốn con ba thì lại khác, nó hạ được cả con hai cơ đầu đàn.
Hiểu rằng để thay chất cần có sự thay đổi nhỏ nhặt từng ngày thông qua sự tích lũy về lượng, chớ mong đùng một cái thì thay đổi được ngay về chất luôn.
VD: Không học bài mỗi ngày một ít, dồn để gần thi rồi mới học một lần cùng với mong cầu học một lần là thuộc luôn thì chỉ có “thi phận”.
Sự vật, hiện tượng có xu hướng, khuynh hướng lặp lại giai đoạn đầu nhưng ở trình độ cao hơn, phát triển theo hình xoắn trôn ốc, ta gọi đó phủ định của sự phủ định.
VD: Khi bị chặt hai bởi tứ quý ba, rồi bạn sẽ mầm gì? Đúng rồi, hãy lấy tứ quý hai ra để chặt lại nó. Hmm, nếu sau đó bạn không bị chặt mấy một ngón tay vì cầm… năm con hai trên tay, thì nó là như này.
Con hai đầu tiên bị chặt bởi tứ quý ba (sự phủ định) và bạn chặt lại tứ quý ba bằng tứ quý hai (phủ định của sự phủ định). Về cơ bản, con hai đầu tiên và tứ quý hai là giống nhau: đều là mấy con hai, nhưng chúng đã x4 lần so với ban đầu (thông qua trung gian là cái tứ quý ba).
Hiểu rõ quy luật này giúp chúng ta dự đoán về những điều sẽ xảy ra trong tương lai khi nhìn vào các chu kì và khi nhìn vào lịch sử.
VD: Trong bài “Việt Nam - Thời Kỳ Vàng Hướng Đến Hưng Thịnh” chị Yenney có nhắc đến “Chu kỳ kinh tế” trong đó thấy rằng sau thời kỳ “Tạo đáy” là thời kỳ “Hưng thịnh”. Nhưng cái hưng thịnh sau còn hưng thịnh hơn cái trước đó. [↗]
À thì… thật ra thì mình không thích chơi bài lắm. À thì… không có một ván bài nào đang đánh trong khi… viết bài này.
Một cách không có học thuật lắm, triết học có vai trò mà méo không có môn khoa học khác thay thế được nó: Triết học định nghĩa thế giới quan. 2
Thế nên triết học rất, ý An là rất và rất gần với đời sống chớ không phải là một mớ kiến thức phức tạp chẳng biết mần gì. Ít nhất cũng có thể để chơi bài Tiến lên này, trừ việc bạn cầm năm con hai trên tay.
MARX, ENGELS VÀ TUỆ GIÁC ĐẠO BỤT
Qua những tư tưởng và triết lý để lại, chúng ta nhận ra rằng: Marx và Engels có một đời sống tinh thần và tâm linh sâu sắc mặc dù có nhiều diễn giải cho rằng hai ông kịch liệt phê phán tôn giáo. 3
Quy luật Mâu thuẫn và lời dạy về Duyên sinh của Bụt có điểm tương đồng với nhau. Qua cả ta hai ta thấy được: Cái này có vì cái kia có, dù chúng là thuận hay là ngược với nhau, như hai mặt của một đồng xu không thể tách rời khỏi nhau.
Vì thế mà khi gặp phải những khó khăn, khổ đau thì ta biết đi kèm với cùng với chúng là cơ hội và những bài học quý giá.
Cũng từ đây mà ta biết được rằng: “cái này đúng, cái kia sai” chỉ là góc nhìn bất nhị, không sâu sắc, toàn vẹn. Bởi đúng là đúng so với cái gì hay sai là sai so với cái gì. Bản chất của sự vật, hiện tượng chẳng có đúng, cũng chẳng có sai.
Trong Kinh Pháp cú, phẩm Chánh kinh, câu 121-122, Bụt dạy:
Như lời Thế Tôn dạy, cũng như quy luật Lượng chất, chớ nên xem thường những việc nhỏ mỗi ngày, khi đủ thì sẽ thay đổi chúng ta một góc 180o.
Như việc thực hành Biết ơn, ngồi Thiền hay Nuôi dưỡng thân tâm mình… dù ngay đây, chẳng thấy khác gì, nhưng đến khi đủ, hoa sẽ nở. Biết thế nên chúng ta chỉ cần kiên trì.
Trong thời đại “hoài nghi” và “mì ăn liền”, thấm nhuần quy luật và lời dạy của Bụt sẽ giúp chúng ta có niềm tin vào con đường hướng về phía ánh sáng của mình.
Marx, Engels cho rằng mọi sự vật (hiện tượng) đều sinh ra, tồn tại, phát triển và diệt vong và trong quy luật Phủ định cũng nêu rằng sau khi diệt vong, sự vật (hiện tượng) lại được sinh ra nhưng ở một cấp độ cao hơn.
Bụt cũng dạy: Thành, trụ, hoại, diệt (hay sinh, lão, bệnh, tử khi chỉ các chúng sinh) và Bụt cũng cho biết sau khi diệt (hay tử), chúng ta hay các sự vật (hiện tượng) cũng lại sẽ được tái sinh nhưng khác với Marx, Engels luôn cho rằng sự vật (hiện tượng) sẽ được sinh ra ở cấp độ cao hơn, thì Bụt dạy: cấp độ “cao hơn” hay “thấp hơn” là do những gì chúng ta đã, đang và sẽ gieo trong “chu kỳ” này.
Marx, Engels nói riêng và chủ nghĩa Duy vật nói chung đều cho rằng: Vật chất quyết định ý thức.
Còn trong Tuệ giác của Bụt: không có duy vật, cũng không có duy tâm nhưng vừa là duy vật, lại vừa là duy tâm.
Nếu ta xem “duy vật” và “duy tâm” là hai mặt đối lập thì chúng rơi ngay vào quy luật về Mâu thuẫn cũng như lời dạy về duyên sinh.
Nên cũng không hiểu sao Marx, Engels và các nhà Marxist lại ủng hộ chủ nghĩa duy vật?
VD:
1. Nếu nói vật chất quyết định ý thức. Vậy không có cái ông nào đó suy nghĩ nát óc ra để phát minh ra cái Iphone thì lấy đâu ra cái cho chúng ta lướt Tik Tok.
2. Nếu nói ý thức quyết định vật chất, thì chúng ta khỏe re òi, chỉ cần ở nhà, không làm gì hết. Sáng, trưa, chiều, tối niệm: “mười tỷ, mười tỷ” thì tự nhiên có mười tỷ.
Nên vật chất và ý thức nương nhau mà có.
Ngày 15 tháng 11 năm 2023
CHÚ THÍCH
^1. “Xin chào những em bé hiếu học” là câu mở đầu các video trên Kênh Youtube “Đại Khái Là Thế”. Và vì để vừa giống một “bài viết khoa học”, vừa là một bài “viết vì thích thế” nên những câu từ trào phúng sẽ được để màu nhạt hơn.
^2. Thế giới là một thực thể vô cùng phong phú và phức tạp, luôn vận động và phát triển không ngừng. Vì thế mà Triết học cũng vô cùng phong phú và phức tạp, luôn vận động và phát triển theo. Tuy nhiên, thế giới quan không chỉ được hình thành bởi triết học. Nó còn được hình thành bởi nhiều yếu tố khác như kinh nghiệm sống, giáo dục, văn hóa, tôn giáo,... Mỗi người sẽ có một thế giới quan riêng, được hình thành từ những yếu tố khác nhau. Nên câu “Triết học định nghĩa thế giới quan” chỉ đúng ở mức độ khái quát.
^3. “Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân” là câu nói được vịnh vào nhiều nhất khi diễn giải và cho rằng Marx kịch liệt phê phán tôn giáo. Trong khi nguyên văn là: "Sự đau khổ của tôn giáo, một mặt là biểu hiện của sự đau khổ hiện thực và mặt khác là sự phản kháng chống sự khổ đau hiện thực ấy. Tôn giáo là tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là trái tim của thế giới không có trái tim, là tinh thần của những trật tự không có tinh thần. Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân".
Nhận xét
Đăng nhận xét
BIẾT ƠN BẠN