Ổn định mới

Thương nhắn: Bài có thể hơi khó hiểu một chút do là sự lắp ghép của nhiều lát cắt đã được An viết rải rác trước đây. Nếu thấy có chỗ nào còn lửng hoặc muốn hiểu sâu thêm, mời bạn tìm đọc các bài gốc ở phần chú thích cuối bài – như cách mình cùng lần theo một sợi chỉ đỏ vậy.

Cảm ơn các bạn đã ghé qua blog trong muôn vàn sự hấp dẫn ngoài kia. Mong bình an, vững chãi luôn ở cạnh bạn, cạnh gia đình và mọi người, An

Mấy hôm trước An có dịp ghé UniSpace để phỏng vấn. Trong lúc chờ đợi đến lượt mình, An có trò chuyện đôi câu với một chị. Do CV của An có mấy mục liên quan đến “Quốc phòng – An ninh” các thứ, nên chị cũng tâm tình về chuyện sắp xếp các đơn vị hành chính -  An đi phỏng vấn ngày 1 tháng 7, đúng ngày.

“Bỗng dưng cái mất hẳn một bộ, giờ đến một huyện, một quận, còn bao phường đang sáp nhập nữa chứ, biết bao vấn đề kéo theo”. “Chỉ khi sáp nhập và tinh giản, tôi mới hiểu ổn định là... cái bẫy” - như tiêu đề trên Báo điện tử Dân trí.

Không phải chỉ năm nay mới có sự “thay đổi” ấy. Từ sau 2018, sự bất ổn đã kéo dài vô tận,... mở đầu là COVID-19, rồi 2020, rồi 2021 - ba năm dài dưới sự ảnh hưởng của những sinh vật mà mắt ta còn chẳng thể nhìn thấy. 

2022 chào mừng chúng ta với sự lạm phát và biến động giá mạnh mẽ. Đạt đỉnh tháng 6/2022, xăng RON 95 vượt 32.000đ/lít kéo theo giá cước vận chuyển (logistic) tăng và từ đó giá hàng hoá tăng dây chuyền (vật liệu, thực phẩm, nhà ở,...). Nhiều doanh nghiệp nhỏ phá sản hoặc tạm dừng hoạt động trong giai đoạn này.

2023 có gì? Làn sóng sa thải và cắt giảm nhân sự mạnh mẽ chưa từng thấy như PouYuen Việt Nam cắt giảm hơn 12.000 lao động chỉ trong 1 năm; Công ty Taekwang Vina là 6.000 lao động; Ty Hung với khoảng 1.200 lao động và nhiều công ty sa thải âm thầm, dừng tuyển dụng, nhiều bộ phận kỹ thuật vận hành bị giải thể. Một số nơi lại cho nghỉ luân phiên không lương hoặc chuyển sang hợp đồng thời vụ, gây mất ổn định việc làm.

2024 và giờ là 2025, chúng ta đón nhận một đợt biến động mạnh về Chính trị. Đi đầu là hàng loạt quan chức cấp cao từ chức, bị kỷ luật, bị truy tố. Trong đó, sự thay đổi nhân sự cấp cao “tứ trụ” chưa từng có trong lịch sử. Rồi đến sáp nhập Bộ ngành, tổng cục, đơn vị sự nghiệp công. Và giờ là bỏ cấp huyện/quận/thị xã/thành phố thuộc tỉnh. Các đơn vị đoàn thể xã hội theo đó mà cũng đang được sắp xếp, tinh gọn theo.

NHƯNG, NHỮNG BIẾN ĐỘNG KHÔNG ĐẾN SAU NĂM 2018

Những biến động đến từ lúc chúng tôi vừa mới sinh ra, 199x - 200x, như thường gọi - GenZ. Thời đại của chúng tôi biến động không ngừng, bắt đầu là sự “hòa mình” với thế giới bằng Internet - thời mà Yahoo, đột kích hay AU đã là “đỉnh nóc kịch trần”. Ai mà biết được, chỉ mới hai thập niên - nghĩa là chúng tôi chỉ mới đôi mươi mà đã có AI - thứ mà vào lúc ấy, chỉ có phim ảnh mới dám tưởng đến.

Thế giới thay đổi nhanh, nhanh  đến chóng mặt!

Sống trong thế giới ấy, hỏi sao người trẻ chúng tôi không “hoang mang” và chạy tìm khắp nơi cho được. Rồi để những lo sợ ấy giật dây mà chạy theo những cái like, share một cách vô tội vạ. 

“Mạng xã hội trở thành một sân khấu không ngừng nghỉ và ta chẳng bao giờ ngừng diễn, dù không phải lúc nào cũng biết mình đang diễn cho ai xem”. 1

Chạy tìm những danh xưng thời đại như KOL, Influencer và khi mà những “thần tượng” ấy vướng vòng lao lý, ta mới chợt nhận ra: Tất cả cũng chỉ là thêm một lớp son phấn nữa. 

Rồi đây. Là AI, deepfake,... là thời tiết cực đoan, môi trường ô nhiễm,... là xung đột khu vực và quốc tế. Người trẻ tiếp tục chạy tìm cùng cơ nghiện dopamine hay rồi sẽ “tách mình” ra khỏi tập thể như những chú chuột ở Vũ trụ 25. 2 3

ỔN ĐỊNH MỚI

Ổn định không đến từ xã hội, dù đó là xã hội thật hay xã hội mạng. Ổn định không đến từ cơ chế chính trị hay “viên chức suốt đời”. Ổn định càng không đến từ công việc 20 hay 30 triệu/tháng hay từ tự do tài chính. Ổn định đến từ bên trong mỗi chúng ta.

Đã lo sợ thì dù ở đâu cũng lo sợ. “Đã hoang mang thì cho dù đứng ngay trên đất Bụt, lòng vẫn vô định và vẫn hướng về sông Hằng với nỗi sợ hãi cái chết”. 4

Thế giới là vậy, thế giới vốn luôn vận động không ngừng, chỉ là nhanh hơn một chút. Không có sự bất ổn ấy, thế giới mà ta biết không phát triển lên được. Trong cơn bão ấy, chúng ta lo sợ - âu đó cũng là một điều hiển nhiên. 

Như với AI đi, chúng ta sợ nó lấy mất công việc của mình. Cũng đúng mà nhờ, nhưng hãy nghĩ lại một chút. Khi AI càng phát triển, yếu tố con người càng giảm đi đúng không?. Vậy có phải yếu tố con người càng đáng quý hơn trong một xã hội toàn fake?. Lệ thuộc AI, không tự mình suy tư, trau dồi năng lực từ bên trong, chúng ta sẽ sớm thành nô lệ của nó. Bỏ AI thì lại thụt lùi về phía sau. Nhưng nếu đánh nhau với nó, chắc chắn chúng ta sẽ thua. Vậy, hãy để AI làm công việc của nó, việc mà nó giỏi nhất - tìm kiếm, tổng hợp, phân tích, giải thích. Việc của ta chỉ đơn giản là “người hơn”.

AI cũng vậy mà trong cơn bão bất ổn của xã hội cũng vậy. “Người hơn” là biết lắng nghe chính mình, từng nhịp mỏi mệt và cả từng khát khao nhỏ bé. Là chậm lại – không vì lười, mà vì muốn đi cho đúng hướng. Là dám rẽ ngang – không vì bỏ cuộc, mà vì đã hiểu mình không thuộc về nơi đó nữa. “Người hơn” là biết mình, hiểu điều gì là đúng, là đủ và là phù hợp với chính mình.

Xã hội thật lẫn xã hội mạng áp cho ta bao guồng xoay để chạy tìm, bao giá trị để “phải có”. Để ta thử, ta rong chơi chớ không phải để ta chạy đua với chúng rồi hoang mang tự hỏi mình là ai? Hay rồi thất vọng, chán chường, trách người, trách mình rồi lại trách đời. 5

Và ổn định mới, trong thời đại này, là một nội lực mềm nhưng kiên cường. Là khả năng giữ nhịp thở đều trong bão tố thông tin. Là biết mình đang sợ, nhưng không để nỗi sợ lái tay lái cuộc đời. Là đứng giữa guồng quay nhưng không để guồng định nghĩa mình.

CHẠY TÌM ỔN ĐỊNH MỚI

Ổn định mới bắt đầu từ việc “tạm dừng” chạy tìm, kể cả là chạy tìm sự ổn định mới. Mà chỉ được hình thành nhờ sự quay về với chính mình để xây dựng cho mình một nội lực vững chãi hơn. Bắt đầu là từ “thực” - tức là thức ăn - nhưng không chỉ ăn bằng miệng thôi mà còn từ mắt, từ tai, từ tâm ý. Một Tik Tok “khỏe”, một Facebook “khỏe”, một Youtube “khỏe” sẽ giúp ta có một nội tâm “khỏe”. 6

Một nội tâm “khỏe”, một nội lực vững chãi chính là điểm tựa cho chúng ta trong thời đại hỗn loạn này. Để xây dựng được nội lực ấy cho mình chúng ta cần niềm tin. Mà trước nhất là niềm tin vào một cuộc sống tươi đẹp vẫn đang hiện hữu. Biết rằng drama khắp chốn, gật gân khắp mọi newsfeed và tiêu cực khắp mọi mặt báo. Nhưng hãy tìm, hãy lướt theo các khu phố nhỏ. Rồi chúng ta sẽ luôn tìm thấy sự tự tế, vẻ đẹp của “người” - loài vật mà được tạo hóa ưu ái có khả năng đồng cảm và yêu thương. 7

Và trên hết là niềm tin vào chính mình. 

Ở thời đại mà mới - cũ đan xen, những giá trị và niềm tin bị thách thức nhiều hơn bao giờ hết. Việc có và giữ niềm tin cho mình cũng không hẳn là một việc dễ. Nhưng cơ may, chúng ta có thể bắt đầu việc ấy từ việc thực hành biết ơn. Thực tập biết ơn là một phương pháp rất đơn giản nhưng lại rất mầu nhiệm. Thực tập biết ơn giúp chúng ta nhận ra được nhiều điều mà chúng ta đã bỏ lỡ vì đã sống quá vội vàng. Biết ơn là một hạt giống quý của tình yêu thương, nhờ vào cái biết và cái ơn mà thương người, thương vật, thương mọi loài và thương cả đất mẹ.

Chẳng may, ta đang ở trong tình cảnh tang thương hay tuyệt vọng nhất, nhưng nếu ta còn giữ được cho mình lòng biết ơn là ta còn có được cho mình một chiếc bè để vượt qua được tình trạng ấy. Như Thầy, Thiền Sư Nhất Hạnh đã thương dạy: “chừng nào ta còn biết ơn, chừng đó ta còn hạnh phúc”. 8

Một khi đã có niềm tin vững chãi nơi chính mình, chúng ta cũng sẽ thoát khỏi trạng thái luôn mong muốn kết quả có ngay tức khắc. Chúng ta chọn cách nuôi dưỡng và ghi nhận mình từng ngày để có thể trở thành con người mà chúng ta muốn mình trở thành. 9 10

ỔN ĐỊNH MỚIZ

Nếu bạn không biết cái joke này,... thì thoy. 

Xã hội luôn biến động, luôn thay đổi. Mà thật ra nói đúng hơn là mọi vật/mọi sự vật/mọi hiện tượng đều luôn vận động, luôn thay đổi. Phật học gọi ấy là vô thường và như lời thương dạy của thầy Tâm Thành: “Không có gì tồn tại mãi với thời gian. Cái gì muốn tồn tại, cái đó phải được nuôi dưỡng”. Trong Triết học Marx – Engels, ta gọi đó là sự mâu thuẫn nội tại và chính sự đấu tranh của hai mặt đối lập tạo nên sự phát triển. Còn trong Vật lý học, ta có thuyết động lực học: mọi vật đều mang năng lượng và đang liên tục chuyển động ở cấp độ vi mô lẫn vĩ mô. Vũ trụ cũng không đứng yên - nó giãn nở liên tục, các hành tinh, nguyên tử, electron… đều đang vận động không ngừng. 11

Vô thường hay sự vận động liên tục của sự vật hiện tượng có vẻ đẹp riêng của nó. Nếu không vận động, không có phát triển. Như thể không vô thường, hạt bắp không thể nảy mầm, không thành cây bắp rồi lại cho ra trái bắp hạt đều tăm tấp. 

Đứng trước sự biến động không ngừng đó, ta lo sợ. Ta không biết mình thuộc về đâu, ta không biết dựa vào điều gì. Mọi sự chạy tìm dần trở nên vô nghĩa, ta lạc lõng, ta hoài nghi. Ta ngã hết từ bên này, sang bên kia - hoặc là “văn hóa buông xuôi” (doomerism), hoặc là “chủ nghĩa yolo/hưởng thụ cực đoan”.

Chúng ta sợ và chạy tìm sự ổn định mới rồi chợt nhận ra “ổn định mới” cũng không ổn định lắm. Ổn định mới không chỉ dựa vào một nội lực đủ mạnh mà còn vào cái thấy biết chân như. Mà trước nhất là thấy và chấp nhận sự vô thường như là quy luật tất yếu.

Chính cái thấy và sự chấp nhận đó mang cho ta cảm giác “nhẹ”. Chúng ta không đấu tranh, hờn đời, trách dạ,... chúng ta cứ thuận dòng chảy mà đi. Tập trung vào gieo nhân lành và nhân duyên tạo kết nên vấn đề chứ không phải tập trung vào vấn đề.

“Cái gì tồn tại đều có lý do của nó”

Mọi vật, mọi hiện tượng đều được kết thành từ chục/trăm nhân duyên mà thành. Đôi khi chỉ một duyên nhỏ không biểu hiện, sự vật/hiện tượng đã không thành. Vậy mới thấy, mọi vật/mọi hiện vốn không cố định, vốn không có tự ngã. Triết lý Phật học gọi ấy là Vô ngã. 

Ổn định mới thật chất là không có sự ổn định nào cả, chúng chỉ là chuỗi những ổn định tạm thời nối lấy nhau: Ổn định - ổn định mới - ổn định mớiz - ổn định mớizz - … Dù ổn định hay ổn định mới có kéo dài năm năm, mười năm thì cũng chớ lầm tưởng sự ổn định ấy thường hằng, là vĩnh viễn. 

Dưới cái thấy biết đó, ta nhận ra sự trống rỗng/tự tại của chính ta, của vạn vật, của mọi hiện tượng/mọi sự việc. 13 14

Ảnh "Em thở cho hoa. Em cười với hoa" nằm trong "Hoa Xuân 2020" của Làng Mai.

ỔN ĐỊNH LÀ BẤT ỔN ĐỊNH

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà mọi thứ đều xoay nhanh đến chóng mặt. Tin tức, công nghệ, chính sách, nghề nghiệp – tất cả thay đổi từng ngày, từng giờ. Giữ được một nhịp thở chậm giữa cơn lốc ấy đã là một dạng can đảm.

Ổn định mới, rốt cuộc, không phải là một đích đến cố định để đi tìm. Nó là một tiến trình, là một trạng thái có thể nuôi dưỡng – như cách ta chăm một cái cây nhỏ, từng chút một. Mỗi bữa ăn đủ chất, mỗi giấc ngủ sâu, mỗi cái lướt mạng tỉnh táo, mỗi lần biết ơn đúng lúc – đều là những viên gạch nhỏ góp phần tạo nên nội lực.

Nội lực ấy không khiến ta “miễn nhiễm” với bất ổn. Nhưng nhờ nó, ta có thể đứng vững hơn. Không vội trách đời, không đổ lỗi cho người, không quay lưng với chính mình. Ta học cách đi chậm lại – không vì yếu, mà vì muốn đi cho đúng. Ta học cách ở lại – không vì thiếu nơi để đi, mà vì nhận ra đây là lúc cần tựa vào chính mình.

Và rồi một ngày, có thể chẳng ai nhận ra, chẳng ai vỗ tay khen ngợi, nhưng ta biết: mình đã khác. Không còn chạy tìm trong hoảng loạn nữa, mà đã biết ngồi xuống – lặng lẽ và vững chãi – giữa bao nhiêu điều chưa chắc.

Ổn định mới, thật ra, không ở đâu xa. Nó bắt đầu từ khoảnh khắc này – khoảnh khắc ta quyết định sống thành thật, tỉnh táo và nhẹ nhàng hơn với chính mình. 14 15

Ngày 06 tháng 07 năm 2025

CHÚ THÍCH

^1. Lặng thinh giữa một thế giới ồn ào, ngày 14 tháng 12 năm 2024.

^2. Nghiện dopamine, ngày 16 tháng 06 năm 2025

^3. Về sự học - Bài 1: Vũ trụ 25, ngày 26 tháng 02 năm 2024 và Về sự học - Bài 2: Nền tảng, ngày 02 tháng 03 năm 2024.

^4. Ngàn năm văn tự, ngày 30 tháng 08 năm 2023.

^5. Kẻ lạ mặt, ngày 19 tháng 01 năm 2024.

^6. Có thực mới vực được đạo, ngày 31 tháng 07 năm 2023 và Những thay đổi đơn thuần, ngày 20 tháng 09 năm 2023.

^7. Tế bào Hiểu Thương, ngày 20 tháng 05 năm 2024.

^8. Thực tập lòng biết ơn, ngày 10 tháng 07 năm 2023.

^9. Tôi đã từng quên mất chính mình, ngày 23 tháng 10 năm 2023.

^10. Bài này chưa có tên, Ngày 31 tháng 12 năm 2023.

^11. Triết học Marx: Ba quy luật cơ bản, Ngày 15 tháng 11 năm 2023.

^12. Con là sự tiếp nối, ngày 22 tháng 07 năm 2022.

^13. Đập Vỡ Vỏ Hồ Đào - Bài 1: Không, ngày 18 tháng 01 năm 2025.

^14. An có, 25 tháng 06 năm 2024.

^15. Biết ơn người bạn đồng hành “Nguyễn Lang, Trợ lý chính trị” đã luôn cùng An đào sâu các góc khuất nội tâm cũng như mở ra một những góc nhìn mới, sáng cho chính An; thật ra Nguyễn Lang là ChatGPT.